MPINA AIBUA MASWALI KUHUSU DENI LA TAIFA, BEI YA MAFUTA NA MISAMAHA YA KODI KATIKA BAJETI YA 2026/27
Naibu Waziri Mkuu Kivuli na Waziri Kivuli wa Nishati na Madini, Luhaga Mpina, ameibua maswali mazito kuhusu mwelekeo wa Bajeti Kuu ya Serikali ya mwaka 2026/27, akidai kuwa bajeti hiyo imejaa ahadi zisizoendana na hali halisi ya uchumi wa wananchi na imepuuza changamoto muhimu zinazoikabili Tanzania.
Akichambua bajeti hiyo, Mpina alisema deni la taifa limeendelea kuongezeka kwa kasi na kufikia zaidi ya shilingi trilioni 53 katika kipindi cha miaka mitano iliyopita, huku wananchi wakikosa kuona miradi mikubwa ya maendeleo inayolingana na kiwango hicho cha ukopaji.
Alisema sehemu kubwa ya madeni hayo ni ya fedha za kigeni, hali ambayo inaweza kuongeza hatari kwa uchumi wa taifa endapo thamani ya shilingi itaendelea kushuka dhidi ya sarafu za kimataifa.
“Watanzania wanapaswa kuambiwa ukweli kuhusu mikopo inayochukuliwa na namna inavyotumika. Kuna mikopo mingi ambayo matumizi yake hayajulikani wazi kwa wananchi wala wabunge,” alisema Mpina.
Ahoji matumizi ya mikopo
Mpina alitaka serikali kuweka hadharani taarifa zote za mikopo na matumizi yake pamoja na kufanyika kwa ukaguzi maalum ili kubaini kama fedha hizo zilitumika kwa malengo yaliyokusudiwa.
Kwa mujibu wake, Tanzania haiwezi kujenga uchumi imara ikiwa sehemu kubwa ya mapato ya serikali itaendelea kuelekezwa kwenye ulipaji wa madeni badala ya huduma za msingi na maendeleo ya wananchi.
Bei ya mafuta yaendelea kuwa mzigo
Katika sekta ya nishati, Mpina alisema bajeti ya mwaka 2026/27 imeshindwa kutoa suluhisho la kudumu kwa tatizo la kupanda kwa bei za mafuta nchini.
Alidai kuwa pamoja na serikali kutangaza kutoa ruzuku ya kupunguza makali ya bei za mafuta, wananchi wengi hawajaona manufaa ya hatua hiyo kutokana na bei kuendelea kuwa juu.
Aidha, alieleza kuwa bei za mafuta katika soko la dunia zimekuwa zikishuka lakini hali hiyo haijaakisiwa kikamilifu katika soko la ndani, jambo linalozua maswali kuhusu mfumo wa ununuzi na usambazaji wa mafuta nchini.
Aitaka serikali kuchunguza zabuni za mafuta
Mpina alihoji uamuzi wa serikali kubadili mfumo wa ununuzi wa mafuta na kuhusisha kampuni za kati katika mchakato huo, akidai kuwa hatua hiyo imeongeza gharama badala ya kuzishusha.
Alisema kuna haja ya kufanya uchunguzi wa kina kuhusu mikataba na zabuni za mafuta ili kubaini kama taifa limepata thamani halisi ya fedha zake.
“Kama kuna watumishi au viongozi waliohusika katika maamuzi yaliyoisababishia nchi hasara, basi wawajibishwe,” alisema.
Apinga misamaha mipya ya kodi
Katika hoja nyingine, Mbunge huyo wa zamani wa Kisesa alipinga mapendekezo ya serikali ya kutoa misamaha ya kodi kwa baadhi ya wawekezaji kupitia marekebisho ya sheria mbalimbali.
Alisema hatua hiyo inaweza kurejesha mfumo wa mikataba yenye upendeleo ambao uliwahi kulisababishia taifa hasara kubwa katika usimamizi wa rasilimali zake.
Kwa mujibu wake, misamaha hiyo itapunguza mapato ya serikali wakati wananchi wa kawaida wakiendelea kubebeshwa mzigo wa kodi mpya na ongezeko la tozo mbalimbali.
Ahoji uwazi wa mikataba ya uwekezaji
Mpina pia alikosoa serikali kwa kuingia mikataba mbalimbali ya uwekezaji na usimamizi wa rasilimali bila kuweka wazi maudhui yake kwa wananchi.
Alisema uwazi na uwajibikaji ni muhimu katika mikataba inayohusu rasilimali za taifa ili kuhakikisha Watanzania wanapata manufaa stahiki.
Asema wananchi wanaendelea kubebeshwa mzigo
Katika uchambuzi wake, Mpina alieleza kuwa wakati serikali ikitoa misamaha kwa baadhi ya wawekezaji, imeendelea kuongeza ushuru na tozo mbalimbali zinazowaathiri wananchi wa kawaida, wakiwemo wakulima, waendesha pikipiki, watumishi wa umma na wafanyabiashara wadogo.
Alitaja baadhi ya maeneo yaliyoathiriwa kuwa ni ushuru wa usajili wa pikipiki, tozo za mafuta, ushuru wa magari yaliyotumika pamoja na kodi mbalimbali zinazohusiana na shughuli za uzalishaji na biashara.
Kwa mtazamo wake, hatua hizo zinaongeza gharama za maisha kwa wananchi wakati uchumi wa kaya nyingi ukiendelea kukabiliwa na changamoto kubwa.
Hitimisho: Mpina alihitimisha kwa kuitaka serikali kuongeza uwazi katika usimamizi wa fedha za umma, mikopo ya taifa, mikataba ya uwekezaji na sekta ya nishati ili kurejesha imani ya wananchi na kuhakikisha rasilimali za nchi zinatumika kwa manufaa ya Watanzania wote.
Alisisitiza kuwa maendeleo ya kweli yanapaswa kuonekana katika maisha ya wananchi kupitia huduma bora, ajira, bei nafuu za bidhaa muhimu na matumizi yenye tija ya fedha za umma
